| Standart 22 Genel Açıklaması: Hastane gelirlerinin sistematik analizi; finansal sürdürülebilirliğin sağlanması, hizmet başına maliyet-gelir dengesinin korunması ve kaynakların etkin kullanımı açısından kritik öneme sahiptir. Bu standart; gelir kaynaklarının dönemsel olarak analiz edilmesini, SGK ve döner sermaye gelirlerinin ayrı ayrı izlenmesini, fatura red ve itiraz oranlarının takibini, alacak tahsilat süreçlerinin etkinliğinin değerlendirilmesini ve tüm bulguların iki ayda bir başhekim başkanlığında raporlanmasını zorunlu kılmaktadır. |
| Ölçüt | Konu | Temel Gereklilik |
| 22.1 | Gelir Kaynaklarının Dönemsel Analizi | Tüm gelir kalemleri kaynak bazlı ayrıştırılmalı; dönemsel karşılaştırma ve trend analizi yapılmalı |
| 22.2 | SGK Gelirleri Analizi | SGK faturalama, red ve iade oranları izlenmeli; red nedenleri analiz edilmeli; DİF başlatılmalı |
| 22.3 | Döner Sermaye Gelirleri Analizi | Döner sermaye gelir kalemleri düzenli analiz edilmeli; hedef ile gerçekleşme karşılaştırılmalı |
| 22.4 | Fatura Red ve İtiraz Yönetimi | Red edilen faturalar kategorize edilmeli; itiraz süreci tanımlanmış ve işletiliyor olmalı |
| 22.5 | Alacak Tahsilat Takibi | Vadesi geçmiş alacaklar izlenmeli; tahsilat oranları iki ayda bir raporlanmalı |
| 22.6 | 2 Aylık Başhekim Toplantısı | Sonraki ayın ilk 7 günü içinde önceki dönem gelir analizi |
1. Amaç
Bu prosedürün amacı; sağlık tesisinin gelir kaynaklarını dönemsel olarak analiz etmek, SGK ve döner sermaye gelirlerini ayrı ayrı izlemek, fatura red ve itiraz süreçlerini sistematik biçimde yönetmek, alacak tahsilat etkinliğini değerlendirmek, tespit edilen uygunsuzluklar için DİF süreçleri başlatmak ve tüm bulguları iki ayda bir başhekim başkanlığında raporlayarak finansal iyileştirme kararlarına zemin oluşturmak; SDS Hastane Versiyon 2 Standart 22 gerekliliklerini eksiksiz karşılamaktır.
2. Kapsam
Bu prosedür; sağlık tesisinin tüm gelir kalemlerini (SGK gelirleri, döner sermaye gelirleri, özel sigorta gelirleri, ücretli hasta gelirleri, diğer gelirler), fatura ve tahsilat süreçlerini, mali hizmetler birimini, muhasebe birimini, tıbbi kodlama süreçlerini ve bu süreçlerde görev yapan tüm ilgili personeli kapsamaktadır.
3. Tanımlar ve Kısaltmalar
| Kısaltma / Terim | Açıklama |
| SGK | Sosyal Güvenlik Kurumu — sağlık tesisinin en büyük gelir kaynağı olan kamu sağlık sigortacısı |
| Döner Sermaye | Sağlık tesisinin sunduğu hizmetler karşılığında elde ettiği ve tekrar işletmeye dönen mali kaynak; SGK, özel sigorta ve ücretli hasta gelirlerini kapsar |
| Fatura Reddi | SGK veya özel sigorta kuruluşunun sunulan faturayı tam veya kısmen ödemeyi reddетmesi; eksik belge, kodlama hatası, hizmet uygunsuzluğu gibi nedenlerle gerçekleşir |
| İtiraz | Red edilen fatura için yetkili kuruluşa yapılan resmi itiraz başvurusu; belirli yasal süreler içinde yapılması zorunludur |
| Alacak | Sunulan sağlık hizmeti karşılığında henüz tahsil edilmemiş tutar; SGK, özel sigorta veya bireysel hasta kaynaklı olabilir |
| Tahsilat Oranı | Faturalanan toplam tutarın ne kadarlık kısmının fiilen tahsil edildiğini gösteren oran |
| ICD / HBYS Kodlama | Tanı ve prosedürlerin uluslararası sınıflandırma sistemiyle HBYS'ye doğru girilmesi; fatura geçerliliği için kritik öneme sahip |
| Vadesi Geçmiş Alacak | Ödeme vadesi dolmasına rağmen tahsil edilemeyen alacak tutarı |
| DİF | Düzeltici İyileştirici Faaliyet |
| HBYS | Hastane Bilgi Yönetim Sistemi |
4. Sorumlular
| Unvan / Birim | Sorumluluk | Bağlı Ölçüt |
| Başhekim | Gelir analizi bulgularını değerlendirmek, 2 ayda bir toplantıya başkanlık etmek, gelir artırıcı kararları almak, kritik DİF'leri onaylamak | 22.6 |
| Hastane Müdürü | Gelir yönetim politikasını oluşturmak, mali hizmetler birimini koordine etmek, fatura süreçlerini denetlemek, SGK ilişkilerini yönetmek | 22.1, 22.2, 22.3, 22.4 |
| Mali Hizmetler Birimi Sorumlusu | Gelir analizlerini hazırlamak ve raporlamak, fatura süreçlerini yürütmek, red ve itiraz yönetimini koordine etmek, alacak takibini yapmak | 22.1, 22.2, 22.3, 22.4, 22.5 |
| Muhasebe Birimi | Gelir kayıtlarını tutmak, tahsilat işlemlerini gerçekleştirmek, vadesi geçmiş alacakları izlemek ve raporlamak | 22.1, 22.5 |
| Tıbbi Kodlama Sorumlusu | ICD ve işlem kodlarının doğru ve eksiksiz girilmesini sağlamak, red nedenlerine dayalı kodlama hatalarını gidermek, hekimlerle koordinasyon sağlamak | 22.2, 22.4 |
| Kalite Birimi | DİF açılması ve takibi, uygunluk oranlarının hesaplanması, değerlendirme toplantısı organizasyonu | Tümü |
5. Uygulama
5.1. Gelir Kaynaklarının Dönemsel Analizi (Ölçüt 22.1)
5.1.1. Gelir Kaynakları Sınıflandırması
Sağlık tesisinin gelirlerinin etkin analizi için tüm gelir kalemleri aşağıdaki kaynak kategorilerine göre ayrıştırılmalı ve her ikiye bir ay için ayrı raporlanmalıdır.
| Gelir Kaynağı | Kapsam ve Açıklama | Analiz Sıklığı |
| SGK Gelirleri | SGK kapsamındaki sigortalı hastaların tedavi bedellerinden elde edilen gelirler; faturalanan, ödenen, red edilen ve itiraz aşamasındaki tutarlar ayrı izlenir | Aylık + 2 Aylık analiz |
| Döner Sermaye Gelirleri | Sağlık tesisinin tüm hizmetlerinden elde ettiği ve döner sermaye hesabına aktarılan gelirler; muayene, yatış, ameliyat, tetkik kalemleri bazında izlenir | Aylık + 2 Aylık analiz |
| Özel Sigorta Gelirleri | Tamamlayıcı veya bireysel özel sağlık sigortası kapsamındaki hastalar için anlaşmalı sigorta şirketlerinden tahsil edilen gelirler | 2 Aylık |
| Ücretli Hasta Gelirleri | Herhangi bir sigorta güvencesi olmaksızın hizmet bedelini doğrudan ödeyen hastalardan elde edilen gelirler; nakit, kredi kartı ve senet bazında izlenir | 2 Aylık |
| Diğer Gelirler | Kira gelirleri, bağış, proje destekleri, hizmet satışları vb. ana kategoriler dışındaki gelirler | 2 Aylık |
5.1.2. Dönemsel Karşılaştırma ve Trend Analizi
Gelir analiz raporu aşağıdaki karşılaştırmaları içermelidir:
- Dönem içi karşılaştırma: Mevcut dönem toplam ve kaynak bazlı gelir tutarları
- Önceki dönemle karşılaştırma: Bir önceki iki aylık dönemle mutlak tutar ve yüzde fark
- Hedef ile gerçekleşme karşılaştırması: Dönem başında belirlenen gelir hedefine ulaşma oranı
- Yıllık trend: Son dört dönemin grafik veya tablo ile gösterimi; mevsimsel ve yapısal değişimler yorumlanmalı
- Hizmet türü bazlı kırılım: Ayakta tedavi, yatarak tedavi, cerrahi, laboratuvar, görüntüleme gibi hizmet gruplarına göre gelir dağılımı
| Gelir Analiz Raporu Hazırlanma Uygunluk Kriteri: Her iki aylık dönem için yukarıdaki beş karşılaştırma bileşenini içeren yazılı gelir analiz raporu hazırlanmış ve başhekimlik onayına sunulmuş olmalıdır. Gelir Hedef Gerçekleşme Oranı (％): (Dönemde gerçekleşen toplam gelir / Dönem başında belirlenen gelir hedefi) × 100 — Değerlendirme toplantısında raporlanır. |
5.2. SGK Gelirleri Analizi (Ölçüt 22.2)
5.2.1. SGK Faturalama Süreci ve İzleme
SGK gelirleri sağlık tesisinin en büyük gelir kaynağını oluşturduğundan ayrı ve detaylı bir izleme sistemi kurulmalıdır. Aşağıdaki dört gösterge aylık olarak takip edilir ve iki ayda bir analiz raporuna dahil edilir.
| İzleme Göstergesi | Formül / Açıklama | Hedef |
| Faturalama Tamamlanma Oranı | (Dönemde SGK'ya gönderilen fatura tutarı / Hak edilen toplam fatura tutarı) × 100 | ％95 ve üzeri |
| SGK Fatura Red Oranı | (Red edilen fatura tutarı / Gönderilen toplam fatura tutarı) × 100 | Azalan trend |
| SGK Tahsilat Oranı | (Dönemde SGK'dan tahsil edilen tutar / Dönemde SGK'ya gönderilen fatura tutarı) × 100 | ％80 ve üzeri |
| Ortalama Ödeme Süresi (gün) | Fatura gönderim tarihi ile SGK ödeme tarihi arasındaki ortalama gün sayısı | Azalan trend |
5.2.2. SGK Fatura Red Nedenleri Analizi
Red edilen SGK faturaları aşağıdaki kategorilere göre sınıflandırılır ve her kategori için kök neden analizi yapılır:
| Red Nedeni Kategorisi | Yaygın Örnekler | Önleyici Aksiyon |
| Eksik veya Hatalı Belge | İmzasız epikriz, eksik tetkik sonucu, faturaya eklenmeyen belge | Belge kontrol listesi oluşturma, eğitim |
| Kodlama Hatası | Yanlış ICD kodu, işlem kodu ile tanı uyumsuzluğu, eksik tanı eklenmesi | Tıbbi kodlama eğitimi, ön denetim |
| Endikasyon Yetersizliği | Yatış veya işlem endikasyonunun belgeye yetersiz yansıtılması | Klinik dokümantasyon kalitesi artırma |
| Mükerrer Faturalama | Aynı hizmetin birden fazla faturalanması | HBYS kontrol mekanizması kurma |
| SUT Uyumsuzluğu | Sağlık Uygulama Tebliği kurallarına aykırı faturalama | SUT güncellemelerinin takibi, eğitim |
| DİF Kapatılma Oranı (％): (İki aylık dönemde kapatılan DİF sayısı / Aynı dönemde açılan toplam DİF sayısı) × 100 Değerlendirme: ％80 ve üzeri → Karşılanıyor | ％60–79 → Kısmen | ％59 ve altı → Karşılanmıyor Önceki dönemden devreden DİF'ler hesaba dahil edilmez; ayrı raporlanır. |
5.3. Döner Sermaye Gelirleri Analizi (Ölçüt 22.3)
5.3.1. Analiz Kapsamı ve Kırılım Yapısı
Döner sermaye gelirleri her iki ayda bir aşağıdaki boyutlarda analiz edilir. Analiz raporu hedef ile gerçekleşme karşılaştırmasını ve önceki dönemle değişim yorumunu içermelidir.
| Analiz Boyutu | İçerik ve Kırılım |
| Hizmet Türü Bazlı | Poliklinik muayenesi, yataklı tedavi, cerrahi, laboratuvar, görüntüleme, fizyoterapi, diyaliz gibi hizmet grupları bazında gelir dağılımı ve büyüme/azalma trendi |
| Birim / Klinik Bazlı | Her klinik, poliklinik veya birim için dönemsel gelir; en yüksek ve en düşük gelir üreten birimlerin karşılaştırmalı analizi |
| Hasta Tipi Bazlı | Ayaktan-yatarak hasta ayrımı; SGK, özel sigorta ve ücretli hasta oranlarının değişimi; her hasta grubu için ortalama başvuru geliri |
| Hedef Gerçekleşme | Yıllık döner sermaye gelir hedefinin ne kadarının gerçekleştiği; sapma büyükse neden analizi ve aksiyon planı |
| Döner Sermaye Hedef Gerçekleşme Oranı (％): (Dönemde gerçekleşen döner sermaye geliri / Dönem için belirlenen döner sermaye gelir hedefi) × 100 Değerlendirme toplantısında raporlanır; hedefe ulaşılamadığında neden analizi yapılır. |
5.4. Fatura Red ve İtiraz Yönetimi (Ölçüt 22.4)
5.4.1. Fatura Red Yönetim Süreci — Adım Adım
| Adım | Eylem | Sorumlu | Süre / Kayıt |
| 1 | SGK veya sigortadan red bildirimi alınır | Mali Hizmetler | Bildirim alındığı gün HBYS'ye kaydedilir |
| 2 | Red nedeni kategorize edilir; önlenebilir mi değerlendirilir | Tıbbi Kodlama / Mali Hizmetler | 3 iş günü içinde |
| 3 | İtiraz hakkı olan red için eksik belgeler tamamlanır; itiraz dilekçesi hazırlanır | Mali Hizmetler / İlgili Hekim | Yasal itiraz süresi içinde (genellikle 30 gün) |
| 4 | İtiraz yetkili kuruluşa (SGK il müdürlüğü vb.) resmi olarak iletilir; itiraz tarihi ve referans numarası kaydedilir | Mali Hizmetler | HBYS itiraz takip kaydı |
| 5 | İtiraz sonucu takip edilir; kabul edilen itirazlar tahsilat sürecine alınır; reddedilen için ek aksiyon planlanır | Mali Hizmetler | Sonuç günü HBYS'de güncellenir |
| 6 | Sistematik red nedenleri (tekrarlayan kategori) için DİF açılır; kök neden analizi yapılır; önleyici aksiyon hayata geçirilir | Kalite Birimi / Mali Hizmetler | Her dönem en az bir kez |
| Fatura Red Oranı (％): (Red edilen fatura tutarı / Gönderilen toplam fatura tutarı) × 100 — Azalan trend hedeflenir. İtiraz Başarı Oranı (％): (Kabul edilen itiraz sayısı / Toplam itiraz sayısı) × 100 — Artıran trend hedeflenir. İtiraz Süresi Uyum Oranı (％): (Yasal süresi içinde yapılan itiraz sayısı / Toplam itiraz hakkı olan red sayısı) × 100 — Hedef: ％100 |
5.5. Alacak Tahsilat Takibi (Ölçüt 22.5)
5.5.1. Alacak Yaşlandırma Analizi
Sağlık tesisinin alacakları her iki ayda bir vade durumuna göre yaşlandırma tablosu ile analiz edilir. Bu analiz alacak yönetiminin etkinliğini ölçen temel araçtır.
| Vade Dilimi | Tanım | İzleme ve Aksiyon |
| 0–30 gün | Vadesi henüz dolmamış veya yakın vadeli alacaklar | Rutin takip; hatırlatma gönderilir |
| 31–90 gün | Vadesi geçmiş, orta vadeli takip gerektiren alacaklar | Yazılı ödeme hatırlatması; sorumlu takip |
| 91–180 gün | Vadesi uzun süredir geçmiş, tahsilat riski yüksek alacaklar | Yönetim devreye alınır; hukuki süreç değerlendirmesi |
| 180 gün ve üzeri | Şüpheli veya değersiz alacak olarak değerlendirilme riski taşıyan tutarlar | Hukuki takip, icra veya silinme kararı — Başhekim onayı |
5.5.2. Kaynak Bazlı Tahsilat Takibi
- SGK alacakları: Fatura gönderim tarihi, beklenen ödeme tarihi ve fiili ödeme tarihi takip edilir
- Özel sigorta alacakları: Her sigorta şirketi bazında tahsilat süresi izlenir; gecikmeli ödeyen şirketler belirlenir
- Bireysel hasta alacakları: Ödeme planına uyum takip edilir; ödeme planı ihlallerinde takip süreci başlatılır
- Tahsilat oranları iki ayda bir kaynak bazlı raporlanır ve değerlendirme toplantısına sunulur
| Genel Tahsilat Oranı (％): (Dönemde tahsil edilen toplam tutar / Dönemde faturalanan toplam tutar) × 100 — Hedef: ％80 ve üzeri SGK Tahsilat Oranı (％): (SGK'dan tahsil edilen tutar / SGK'ya gönderilen fatura tutarı) × 100 — Hedef: ％80 ve üzeri Vadesi Geçmiş Alacak Oranı (％): (Vadesi geçmiş toplam alacak tutarı / Toplam alacak tutarı) × 100 — Azalan trend hedeflenir. |
5.6. İki Aylık Başhekim Değerlendirme Toplantısı (Ölçüt 22.6)
| Kriter | Açıklama |
| Sıklık | Her iki ayda bir |
| Zamanlama | Sonraki ayın ilk 7 günü içinde önceki 2 aya ait veriler üzerinden yapılır |
| Zorunlu Katılımcılar | Başhekim, Hastane Müdürü, Mali Hizmetler Birimi Sorumlusu, Kalite Birimi Sorumlusu |
| Önerilen Katılımcılar | Muhasebe Birimi Sorumlusu, Tıbbi Kodlama Sorumlusu, yüksek red oranı olan birimlerin klinik şefleri |
Zorunlu Gündem Maddeleri
- Önceki dönem DİF'lerinin durumu — kapatılan, devam eden, yeni açılanlar
- Dönem gelir analizi raporu — kaynak bazlı gelir, hedef gerçekleşme ve trend (Ölçüt 22.1)
- SGK faturalama tamamlanma oranı, red oranı ve neden dağılımı (Ölçüt 22.2)
- Döner sermaye gelirleri — hizmet türü ve birim bazlı kırılım (Ölçüt 22.3)
- Fatura itiraz süreçleri — itiraz sayısı, başarı oranı, süresi dolan itiraza ilişkin kayıp tutarı (Ölçüt 22.4)
- Alacak yaşlandırma tablosu — vadesi geçmiş alacak oranı ve tahsilat oranları (Ölçüt 22.5)
- Bir sonraki dönem gelir artırıcı aksiyon planı
6. Performans Göstergeleri ve Hedefler
| Gösterge | Formül | Hedef | Dönem |
| Gelir Hedef Gerçekleşme Oranı | (Gerçekleşen gelir / Hedeflenen gelir) × 100 | ％100 ve üzeri | 2 Aylık |
| SGK Faturalama Tamamlanma Oranı | (SGK'ya gönderilen fatura / Hak edilen toplam fatura) × 100 | ％95 ve üzeri | Aylık |
| SGK Fatura Red Oranı | (Red edilen tutar / Gönderilen toplam fatura) × 100 | Azalan trend | Aylık |
| İtiraz Başarı Oranı | (Kabul edilen itiraz / Toplam itiraz) × 100 | Artıran trend | 2 Aylık |
| Genel Tahsilat Oranı | (Tahsil edilen tutar / Faturalanan tutar) × 100 | ％80 ve üzeri | 2 Aylık |
| Vadesi Geçmiş Alacak Oranı | (Vadesi geçmiş alacak / Toplam alacak) × 100 | Azalan trend | 2 Aylık |
| Döner Sermaye Hedef Gerçekleşme Oranı | (Gerçekleşen döner sermaye geliri / Hedeflenen döner sermaye) × 100 | ％100 ve üzeri | 2 Aylık |
| DİF Kapatılma Oranı | (Kapatılan DİF / Açılan DİF) × 100 | ％80 ve üzeri | 2 Aylık |
7. İlgili Dokümanlar
- SDS Hastane Versiyon 2 — Standart 22 Algoritması ve Değerlendirme Ölçütleri
- Hastane Giderleri Analizi Prosedürü — Standart 23 (GID-PR-023)
- Kurum Hedef Göstergeleri Prosedürü — Standart 27 (HGS-PR-027)
- DİF Yönetim Prosedürü (KAL-PR-001)
- SGK Faturalama Talimatı (GEL-TL-001)
- Fatura Red ve İtiraz Yönetim Talimatı (GEL-TL-002)
- Alacak Takip Talimatı (GEL-TL-003)
- Tıbbi Kodlama Talimatı (GEL-TL-004)
- Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) — güncel versiyon
- Toplantı Yönetimi Prosedürü
8. Kayıtlar
| Kayıt Adı | Sorumlu | Saklama Süresi | Ortam |
| Dönemlik Gelir Analiz Raporu | Mali Hizmetler / Kalite | 5 Yıl | Dijital |
| SGK Fatura Gönderim ve Ödeme Kayıtları | Mali Hizmetler | 10 Yıl | HBYS / Dijital |
| Fatura Red Bildirimi ve Kategorilendirme Kaydı | Mali Hizmetler | 10 Yıl | HBYS / Dijital |
| İtiraz Dilekçeleri ve Sonuç Kayıtları | Mali Hizmetler | 10 Yıl | Fiziksel + Dijital |
| Alacak Yaşlandırma Tablosu | Muhasebe / Mali Hizmetler | 5 Yıl | Dijital |
| DİF Formu ve Takip Kaydı | Kalite Birimi | 5 Yıl | HBYS / Dijital |
| İki Aylık Değerlendirme Toplantısı Tutanağı | Başhekimlik / Kalite | 5 Yıl | Fiziksel + Dijital |